Masz wadę wzroku? NFZ może pokryć Twoje wydatki na okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe

Nawet 98 proc. czterdziestolatków cierpi na krótkowzroczność, a co drugie dziecko w Polsce zmaga się z problemami ze wzrokiem. Z kolei tzw. widzenie starcze dotyczy już osób w wieku 30-40 lat – wynika z badań Medicover Optyk i Międzynarodowego Stowarzyszenia Optometrystów. Rośnie liczba problemów zwłaszcza wśród osób pracujących zdalnie. Niewiele osób wie, że nie tylko pracodawca może sfinansować nam zakup okularów lub soczewek. Kiedy przysługuje dofinansowanie i jakie są zasady refundacji?

Zniżka na okulary korekcyjne lub soczewki należy się osobom, które są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, mogą to być zarówno dzieci do 18. roku życia, jak i dorośli. 

Dofinansowanie na okulary korekcyjne lub soczewki nie należy się tylko pracownikom, którzy spędzają przy monitorze minimum 4 godziny dziennie. 

Refundacja na okulary przysługuje osobom ubezpieczonym, które otrzymają skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu do specjalisty – okulisty. Po wykonaniu szczegółowego badania wzroku, okulista diagnozuje wadę i wystawia odpowiednie zlecenie oraz receptę. Dopiero wtedy, dysponując pełną dokumentacją medyczną, można udać się do placówki, która ma podpisaną umowę z NFZ i jest upoważniona do realizowania refundacji. 

Refundacja do zakupu okularów i soczewek kontaktowych w Polsce jest uzależniona od wieku pacjenta, rodzaju wady wzroku oraz częstotliwości korzystania z dofinansowania. Aby skorzystać z refundacji, konieczne jest posiadanie odpowiednich wskazań medycznych i dokumentacji. Warto pamiętać, że refundacja może być realizowana tylko w placówkach współpracujących z NFZ, dlatego przed zakupem warto upewnić się, czy dana placówka oferuje taką możliwość.

Soczewki okularowe korekcyjne do dali:
1. Dla dzieci do 18. roku życia (wady wzroku do ± 6,00 dptr i cylinder do ± 2,00 dptr):
- Dofinansowanie: 25 zł na jedną soczewkę (50 zł na parę).
- Wkład: 0 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 6 miesięcy, na podstawie wskazań medycznych.
2. Dla dorosłych (wady wzroku do ± 6,00 dptr i cylinder do ± 2,00 dptr):
- Dofinansowanie: 25 zł na jedną soczewkę (50 zł na parę).
- Wkład: 30 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 2 lata, na podstawie wskazań medycznych.
3. Dla dzieci do 18. roku życia (wady wzroku od ± 6,25 dptr i cylinder od ± 2,25 dptr):
- Dofinansowanie: 100 zł na jedną soczewkę (200 zł na parę).
- Wkład: 0 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 6 miesięcy, na podstawie wskazań medycznych.
4. Dla dorosłych (wady wzroku od ± 6,25 dptr i cylinder od ± 2,25 dptr):
- Dofinansowanie: 100 zł na jedną soczewkę (200 zł na parę).
- Wkład: 10 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 2 lata, na podstawie wskazań medycznych.
5. Dla dzieci do 18. roku życia (wady wzroku od ± 10,00 dptr i cylinder od 0,00 dptr):
- Dofinansowanie: 350 zł na jedną soczewkę (700 zł na parę).
- Wkład: 0 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 6 miesięcy, na podstawie wskazań medycznych.
6. Dla dorosłych (wady wzroku od ± 10,00 dptr i cylinder od 0,00 dptr):
- Dofinansowanie: 350 zł na jedną soczewkę (700 zł na parę).
- Wkład: 10 proc.
- Refundacja możliwa nie częściej niż raz na 2 lata, na podstawie wskazań medycznych.

Soczewki kontaktowe:
1. Soczewki twarde, hybrydowe i miniskleralne (stożek rogówki, anizometropia powyżej 4 dptr, afakia):
- Dofinansowanie: 600 zł (wkład 10 proc.).
- Refundacja przysługuje raz na rok.
2. Soczewki kontaktowe miękkie (stożek rogówki, anizometropia powyżej 4 dptr, afakia):
- Dofinansowanie: 150 zł (wkład 10 proc.).
- Refundacja przysługuje raz na rok.
3. Protezy oka
- Dofinansowanie: 700 zł (wkład 0 proc.).
- Refundacja przysługuje dzieciom do ukończenia 18. roku życia oraz dorosłym (raz na 5 lat).

A co z osobami, które mają własną działalność albo są na umowie zlecenie? Czy w takim przypadku jest szansa na refundację? 

Podstawowy przepis, który reguluje kwestie związane z refundowaniem kosztów okularów, dotyczy pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, i to w kontekście ochrony wzroku związanej z wykonywaną pracą przy monitorach komputerowych, komentuje Tomasz Dąbrowa. Zgodnie z przepisami BHP, jeśli pracownik wykonuje pracę przy komputerze przez co najmniej połowę dobowego czasu pracy, pracodawca ma obowiązek zapewnić mu badania profilaktyczne oraz pokryć koszty okularów korekcyjnych, jeśli są one niezbędne do wykonywania pracy.

Natomiast w przypadku umowy zlecenia, która nie jest umową o pracę, przepisy BHP nie odnoszą się bezpośrednio do tego typu relacji. Dlatego pracodawca nie ma obowiązku refundowania okularów, chyba że wynika to z indywidualnych ustaleń zawartych w umowie zlecenia lub decyzji pracodawcy. Jeśli pracownik ma problemy ze wzrokiem i wymaga okularów do pracy, to koszty zakupu tych okularów mogą być ponoszone przez niego samodzielnie. Tutaj z pomocą przychodzi refundacja okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych. 

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 lutego 2024 r., opublikowanym w Dzienniku Ustaw (poz. 500), ogłoszono rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Akt ten został wydany na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Okulary i soczewki należą do wyrobów medycznych objętych tym rozporządzeniem. Obecnie, obowiązujący status prawny tego aktu wydaje się stabilny, ale warto pamiętać, że Ministerstwo Zdrowia regularnie publikuje aktualizacje i komunikaty, które mogą wpłynąć na jego interpretację lub stosowanie. 

Dlaczego zatem okulary i soczewki - uznane za wyroby medyczne, potrzebne do wykonywania pracy - nie są refundowane dla osób, które prowadzą własną działalność gospodarczą?

Brak refundacji przez ZUS: ZUS nie oferuje refundacji zakupu okularów ani soczewek korekcyjnych dla przedsiębiorców, nawet jeśli są one uzasadnione jako niezbędne do wykonywania pracy. Refundacja okularów (częściowa lub pełna) przez ZUS dotyczy tylko pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, którzy pracują przy komputerze przez co najmniej połowę swojego czasu pracy i dla których okulary są konieczne, aby wykonywać swoje obowiązki.

A co, np. ze sprzętem, takim jak laptop? Też służy do pracy i też nie można udowodnić, że używa się go również w celach prywatnych. Tomasz Dąbrowa komentuje:

Z tego względu, mimo że oba przedmioty (laptop i okulary) mogą być potrzebne do wykonywania pracy, tylko laptop spełnia kryteria kosztu uzyskania przychodu w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ jest to narzędzie bezpośrednio służące do realizacji zadań biznesowych. Okulary natomiast traktowane są jako element związany z osobistym zdrowiem przedsiębiorcy i nie podlegają takim samym zasadom odliczania.

Wydatki ponoszone przez przedsiębiorców są kwalifikowane do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej na podstawie ogólnej zasady wyrażonej w art. 22 ust. 1 ustawy PIT, zgodnie z którą kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. 

Z zasady tej wynika, że wydatek poniesiony przez podatnika może być brany pod uwagę przy ustalaniu dochodu do opodatkowania jedynie wówczas, gdy służy osiągnięciu przychodów, czyli istnieje związek przyczynowy pomiędzy kosztem a możliwością uzyskania przychodów rozumianą również jako zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Jednocześnie wydatek ten nie może występować w katalogu wydatków niestanowiących kosztów podatkowych, określonych w art. 23 ustawy PIT. 

Kosztami uzyskania przychodów są zatem wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie albo zachowanie źródła przychodów. Poniesione wydatki nie mogą mieć również charakteru osobistego. Oceny tych kryteriów należy dokonywać w konkretnym stanie faktycznym przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności danej sprawy. Tylko w takim przypadku można stwierdzić, czy wydatek poniesiony na nabycie okularów przez osobę z wadą wzroku, biurko, czy komputer spełnia kryteria kosztu podatkowego i może być zaliczony przez przedsiębiorcę do kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem w każdym przypadku, także w odniesieniu do wydatków na zakup okularów, odpowiedź na pytanie o możliwość zaliczenia go do kosztów podatkowych wymaga wnikliwej analizy sytuacji konkretnego przedsiębiorcy.