Akceptacja kontra stygmatyzacja. Jak przyjmowani są pacjenci onkologiczni

Naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego opracowali i wystandaryzowali pierwszą w Polsce skalę służącą do oceny społecznej akceptacji osób chorujących na nowotwory. Kwestionariusz OSA-7 pozwala badać, w jakim stopniu pacjenci onkologiczni spotykają się z akceptacją lub dystansem ze strony swojego otoczenia.

Autorzy publikacji – dr hab. Mateusz Grajek oraz dr Tomasz Jurys – podkreślają, że społeczna akceptacja odgrywa istotną rolę w adaptacji do choroby. Wpływa ona na poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego oraz jakość funkcjonowania pacjentów w relacjach z innymi ludźmi.

Brak swobody w kontakcie z osobą chorą często nie wynika ze złej woli. Jak wyjaśnia dr Jurys, dystans, niepewność czy unikanie rozmów o chorobie są zwykle efektem braku kompetencji komunikacyjnych oraz lęku przed „niewłaściwą reakcją”.

Naukowcy zwracają uwagę, że niedostateczna akceptacja lub obawa przed stygmatyzacją mogą prowadzić do wycofania społecznego, nasilenia stresu psychicznego oraz obniżenia jakości życia pacjentów.

Skala OSA-7 została zaprojektowana w krótkiej formie, z jednoznaczną interpretacją wyników. Dzięki temu może być wykorzystywana zarówno w badaniach populacyjnych, jak i w ocenie postaw grup zawodowych mających kontakt z pacjentami – m.in. personelu medycznego, rehabilitantów czy opiekunów.

Autorzy podkreślają, że narzędzie pomaga wskazać obszary wymagające wsparcia edukacyjnego oraz treningu kompetencji komunikacyjnych.

Jak zaznacza dr hab. Grajek, wyniki badań wskazują na ogólnie wysoki poziom deklarowanej akceptacji w badanej populacji. Może to świadczyć o pozytywnych zmianach społecznych i stopniowym osłabianiu stereotypów wobec osób chorych na nowotwory.

Jednocześnie wciąż widoczne są obszary emocjonalnej niepewności, szczególnie w rozmowach o chorobie. Może to powodować napięcia w relacjach między pacjentami a ich otoczeniem.

Autorzy podkreślają, że standaryzacja OSA-7 stanowi istotne uzupełnienie dotychczasowych narzędzi badawczych, które skupiały się głównie na subiektywnych doświadczeniach pacjentów. Nowa skala pozwala ocenić kontekst społeczny, w jakim funkcjonuje osoba chora – a to ma kluczowe znaczenie dla radzenia sobie z chorobą, jakości życia oraz wzmacniania społecznej akceptacji.

OSA-7 może być również wykorzystywana przy projektowaniu i ocenie działań psychoedukacyjnych oraz programów przeciwdziałania stygmatyzacji.