Czy szczepienie w ciąży jest bezpieczne i po co to robić? Ekspert wyjaśnia

Rozwój układu odpornościowego dziecka trwa przez pierwsze lata życia. Uważa się nawet, że pełne dojrzewanie odporności może trwać aż do 12. roku życia. W tym okresie organizm dziecka trenuje się” rozpoznawanie i zwalczanie groźnych drobnoustrojów. Jednak do tego czasu nie ze wszystkimi sobie radzi. Szczególnym przypadkiem są noworodki i niemowlęta, które ze względu na swój niedojrzały układ odpornościowy są szczególnie narażone na infekcje. W zwiększeniu tej ochrony może odegrać przyszła mama, jeszcze przed narodzeniem dziecka.

Ochronę noworodka zapewniają przeciwciała przekazywane przez matkę w ostatnim trymestrze ciąży. Te naturalne „tarcze” są niezwykle ważne, dlatego lekarze zachęcają przyszłe mamy, by rozważyły szczepienia w ciąży. Po co? Aby zwiększyć ilość przeciwciał, które trafią do dziecka. W ten sposób można ochronić malucha przed wieloma groźnymi chorobami.

Ekspert tłumaczy, że szczepienie pobudza organizm do produkcji przeciwciał, które pozostają gotowe do walki z patogenami. W przypadku szczepienia kobiety w ciąży wytworzone przez nią przeciwciała są przekazywane dziecku przez łożysko, co zapewnia mu ochronę przed określonymi chorobami w pierwszych miesiącach życia. Jak zwraca uwagę prof. Wielgoś, szczepienie przeciwko grypie można podać dopiero w 6. miesiącu życia, co oznacza, że w pierwszych tygodniach i miesiącach, gdy układ odpornościowy dziecka dopiero się rozwija, niemowlę pozostaje bardzo podatne na zakażenia i ciężkie przebiegi infekcji.

Niektóre powszechnie występujące wirusy nie są groźne dla dorosłych. Takim patogenem jest wirus RS (z ang. Respiratory Syncytial Virus). To wirus nabłonka oddechowego, który należy do rodziny paramyksowirusów, który u dorosłych objawia się jak sezonowe przeziębienie, zaś u najmłodszych dzieci wywołuje ostre zapaleni oskrzelików. Ten wirus może być niebezpieczny dla każdego zakażonego, ale szczególnie zagraża małym dzieciom, osobom starszym po 60. roku życia oraz osobom z obniżoną odpornością. Wirus może powodować ciężkie infekcje dolnych dróg oddechowych, prowadzące nawet do ich uszkodzenia. Prof. Wielgoś zwraca uwagę, że u najmniejszych dzieci, których drogi oddechowe są w trakcie rozwoju, infekcja może dodatkowo zwężać te drogi przez powstałą w jej trakcie wydzielinę, co stwarza poważne zagrożenie. Dziecko ma wtedy trudności z oddychaniem. Dosłownie walczy o każdy oddech.

Najprostszą ochroną dla noworodka i potem niemowlęcia jest podanie szczepionki przyszłej mamie. Zaleca się, by szczepionkę przyjąć w trzecim trymestrze ciąży, najlepiej między 32. a 36. tygodniem, aby kobieta miała czas na wytworzenie przeciwciał i przekazanie ich dziecku przed porodem. Organizm potrzebuje około 12 dni na produkcję przeciwciał po szczepieniu. Po porodzie przekazane dziecku przeciwciała utrzymują się w jego organizmie przez około 6 miesięcy po urodzeniu, a ich poziom jest najwyższy zaraz po porodzie, co jest kluczowe, gdyż w tym czasie dziecko najbardziej ich potrzebuje. Ekspert zachęca, by zaszczepić się w ciąży przeciwko najpowszechniejszym zakażeniom. Podkreśla, że zakażenie przebiegające z wysoką gorączką, a takie objawy towarzyszą np. grypie mogą być groźne dla przebiegu ciąży.

Prof. Wielgoś nie ma wątpliwości, co do skuteczności szczepień w ciąży. Powołuje się przy tym na wyniki badań.

- Wyniki badań potwierdzają skuteczność ochrony dziecka przed RSV po zaszczepieniu jego matki w ciąży. Pojedyncza dawka szczepionki podana kobiecie w ciąży, w porównaniu z placebo, zmniejsza ryzyko ciężkiego zakażenia dolnych dróg oddechowych o etiologii RSV u dziecka o ponad 80% w pierwszych 3 miesiącach życia oraz o prawie 70% w pierwszych 6 miesiącach życia – wyjaśnia konsultant krajowy.

O ile jako społeczeństwo mamy dość duże zaufanie do szczepień u dorosłych, o tyle wykonanie ich u kobiet w ciąży budzi pewne obawy. Kobiety boją się, czy podanie szczepionki nie zagrozi ciąży, czy nie będzie groźne dla płodu i czy nie spowoduje wad u dziecka w przyszłości.  Specjalista perinatologii rozwiewa jednak te obawy.

Kobiety w ciąży mogą się w Polsce bezpłatnie zaszczepić przeciwko grypie i COVID-19, a od niedawna również przeciwko krztuścowi. Szczepionka przeciwko RSV niestety jest odpłatna i nierefundowana. Jej koszt jest też dość wysoki, bo w zależności od apteki trzeba za nią zapłacić 850-1000 zł. Prof. Wielgoś, zapytany, czy tak wysoka cena nie zniechęca kobiet do szczepień, przyznał, że jest to bariera. Jednocześnie wskazał, że mimo wysokiego kosztu, na szczepionkę decyduje się wiele kobiet, które rodzą kolejne dziecko i mając już doświadczenie zakażenia swojego dziecka wirusem RS, chcą kolejne dzieci zabezpieczyć przed taką infekcją.

Syncytialny wirus nabłonka oddechowego (RSV) odpowiada za 70% infekcji dolnych dróg oddechowych u niemowląt poniżej 1. roku życia i jest 4 razy bardziej zakaźny niż wirus grypy. Liczba hospitalizacji z powodu RSV jest 16 razy większa niż w przypadku grypy. RSV wywołuje obrzęk i złuszczanie komórek nabłonka oddechowego, co prowadzi do zalegania gęstej wydzieliny utrudniającej oddychanie, szczególnie u małych dzieci z wąskimi drogami oddechowymi. Objawami są świszczący oddech, zapadanie się przestrzeni międzyżebrowych oraz ryzyko niedotlenienia. Może również powodować trudności w przyjmowaniu pokarmu.

W Polsce działa program profilaktyki zakażeń RSV dla dzieci z grup ryzyka, obejmujący wcześniaki, dzieci z dysplazją oskrzelowo-płucną, wadami serca, SMA i mukowiscydozą. Obejmuje on bezpłatne podanie przeciwciała monoklonalnego co 30 dni w sezonie RSV. Program obejmuje jedynie 1,5% niemowląt. Nowe rozwiązania, takie jak jednorazowe przeciwciało monoklonalne i szczepionka dla kobiet w ciąży, mogą zapewnić ochronę wszystkim dzieciom w 1. roku życia.