NIK: Prawa pacjenta są stale łamane

Najwyższa Izba Kontroli po raz pierwszy przeprowadziła kontrolę skupioną wyłącznie na prawach pacjenta. Izba stwierdziła, że niestety stale są one naruszane. W większości kontrolowanych szpitali pacjenci nie mieli pełnego dostępu do informacji, a prawie 30 proc. podmiotów leczniczych nie zapewniło pacjentom godnych warunków pobytu w szpitalu.

Najczęściej naruszanym prawem pacjenta było prawo do informacji. Pacjenci aż 65 proc. kontrolowanych szpitali nie mieli pełnego dostępu do wszystkich, wymaganych prawem informacji, które dotyczyły m.in.: możliwości zapisania się na listę oczekujących na udzielenie świadczenia, zasad zapisów na porady i wizyty, zasad potwierdzania prawa do świadczeń czy udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami.

Kontrola NIK ujawniła, że pięć z 18 podmiotów leczniczych objętych kontrolą NIK nie zapewniło pacjentom odpowiednich warunków pobytu w szpitalu. Taka sytuacja nie sprzyjała realizacji prawa pacjenta do intymności i godności. Zdarzało się, że sprzęty były zdewastowane, łazienki nieprzystosowane dla osób z niepełnosprawnościami, ogólnodostępne sanitariaty nie dawały się zamknąć, a w salach wieloosobowych brakowało parawanów pozwalających na zbadanie pacjenta z poszanowaniem jego prawa do godności i intymności. NIK przytoczył drastyczny przykład ze Szpitala Bielańskiego w Warszawie. 

W 35 proc. szpitali, według NIK, pacjenci nie otrzymali pełnych informacji o ryzykownych zabiegach. Formularze zgody na zabiegi nie były odpowiednio dostosowane, często brakowało w nich informacji o korzyściach i ryzykach. NIK podkreśla, że świadoma zgoda pacjenta wymaga jasnych i zrozumiałych informacji o leczeniu. W ponad 1/3 szpitali nie prowadzono lub nierzetelnie dokumentowano monitoring oceny i skuteczności leczenia bólu, co było sprzeczne z wewnętrznymi procedurami i ustawą o prawach pacjenta. NIK uważa, że świadczy to o braku właściwego nadzoru ze strony kierownictwa. W 42% szpitali stwierdzono braki w monitorowaniu odleżyn i ich leczenia. Często nie dokumentowano oceny ryzyka, stosowano nieodpowiednie skale lub brakowało zapisów o podjętych działaniach terapeutycznych.

W trzech szpitalach nadmiernie stosowano monitoring wizyjny w miejscach, gdzie nie powinno być kamer, co naruszało prywatność pacjentów. Ponadto, około 1/4 szpitali nieprawidłowo rejestrowała i analizowała zdarzenia niepożądane, co według NIK zagrażało bezpieczeństwu pacjentów.

W niemal połowie szpitali objętych kontrolą NIK zarządzanie dokumentacją medyczną pacjentów pozostawiało wiele do życzenia. Nieprawidłowości dotyczyły m.in. prowadzenia, zabezpieczania dokumentacji medycznej oraz jej udostępniania. Żaden z kontrolowanych podmiotów nie prowadził dokumentacji medycznej w 100% w formie elektronicznej. W wielu szpitalach dokumenty były tworzone częściowo w formie papierowej, częściowo w elektronicznej. Prace były niepotrzebnie powielane i tego typu praktyka nie sprzyjała respektowaniu prawa pacjenta do dokumentacji medycznej.  Stwarzała również ryzyko wytworzenia dwóch dokumentów medycznych dotyczących tego samego przypadku, ale o różnej treści. NIK zwraca uwagę, że rzetelność prowadzenia dokumentacji medycznej jest istotna, m.in. z uwagi na fakt, że w postępowaniu sądowym stanowi ona materiał dowodowy.

W części kontrolowanych podmiotów dokumentacja medyczna nie była odpowiednio zabezpieczona przed uszkodzeniem, zniszczeniem bądź utratą. Przytoczono kilka przykładów w raporcie

Kolejny przykład to Wielospecjalistyczny Szpital w Ostrowcu Świętokrzyskim, który w latach 2019–2022 przekazał do zniszczenia prawie 1500 tomów niearchiwalnej dokumentacji medycznej pacjentów firmie, która nie dawała gwarancji, że zniszczy ją w sposób uniemożliwiający identyfikację pacjenta. Jak stwierdzili kontrolerzy NIK, część podmiotów leczniczych nieprawidłowo rejestrowała, analizowała lub zgłaszała zdarzenia niepożądane. 

Jak wykazała kontrola NIK, długi czas oczekiwania na świadczenia nie zawsze wynikał z wadliwego systemu opieki zdrowotnej. Często przyczyną był wysoki odsetek pacjentów, którzy nie zgłaszali się na wizyty w wyznaczonym terminie. W skrajnych przypadkach w poradniach przyszpitalnych liczba osób niezgłaszających się stanowiła nawet połowę wszystkich zarejestrowanych pacjentów. Rzecznik Praw Pacjenta co roku zgłaszał ministrowi zdrowia propozycje zmian systemowych i projekty zmian regulacji prawnych, jednak minister nie zawsze je akceptował – podkreślono w raporcie.

Prawa pacjenta w naszym kraju są gwarantowane przez Konstytucję i ustawę o prawach pacjenta, która obejmuje m.in. prawo do świadczeń zdrowotnych, informacji i poszanowania intymności. Rzecznik Praw Pacjenta, powołany w 2009 r., ma nadzorować przestrzeganie tych praw. Najwyższa Izba Kontroli, analizując raporty, stwierdziła jednak, że mimo świadomości problemów, nie wypełniał wszystkich ustawowych obowiązków.